Pomorscy akademicy na międzynarodowej konferencji

Organizator:
Ośrodek Badań nad Polskim Dramatem Współczesnym
działający w Instytucie Badań Literackich PAN

Od kilku dekad forma dramatyczna ulega coraz większym przemianom, a miejsce samego dramatu coraz częściej zajmują teksty dla teatru, adaptacje sceniczne, remiksy klasyki albo kompilacje cytatów podane verbatim. Teatr w epoce post-dramatycznej wydaje się nie potrzebować dramatu jako tekstu literackiego, choć jednocześnie zainteresowanie dramatem wśród reżyserów stale się odnawia. Dramat traci swoje miejsce w teatrze i na powrót je znajduje, jednocześnie stwarzając dla siebie nowy, trzeci wymiar istnienia, jakim są czytania sceniczne.

Wydaje się, że współczesną reakcją na tę paradoksalną sytuację jest rozbudzone zainteresowanie autorów dramatycznych samym tekstem – jego językowym kształtem, jego symbolicznym zasięgiem, jego performatywną energią. Dramaty, którym scena odmawia uwagi, przenoszą się na zadrukowane kartki lub na ekrany komputerów, stamtąd czasem wydobywają się z gardeł czytających je na głos wykonawców, przypominających raczej instrumentalistów niż aktorów. Współczesny dramat prowadzi skomplikowaną, hermeneutyczną grę z własną gatunkową tradycją lub z nią zrywa, prezentując się jako „dokument”, „partytura” czy „esej sceniczny”. W obu przypadkach manifestuje, że chce być czytany, rozumiany i (ewentualnie) wystawiany inaczej. Jak? 

W środowisku, teatralnym, ale i poza-teatralnym, dramaty nie dbają już o enigmatyczną „sceniczność”, chcą za to „wyglądać” i „brzmieć”, zwracając się do odbiorcy bezpośrednio i oczekując od niego odzewu. Dramatopisarz angażuje więc do ich stworzenia narzędzia i materię, które dotychczas wydawały się marginalne lub nieużyteczne – typografię, zapis quasi-foniczny, wydziela kawałki bynajmniej nie kojarzące się z tradycyjną sceną czy aktem, pozostawia zapisane słowa na wolności, nie przypisując ich osobom, komponuje fikcyjne dialogi, ale także zestawia dokumenty, w jednym tekście łącząc diametralnie różne dyskursy artystyczne i nieartystyczne. Czy oznacza to, że pozbawiony sceny lub związany z nią na nowych, o wiele luźniejszych warunkach dramat wrócił niejako do literatury? Czy może przeciwnie, umarł jako literacki rodzaj, wtapiając się w nieuprzedzoną żadnymi kategoriami twórczość interdyscyplinarną?

Potrzeba pogłębionej i odnowionej refleksji nad dramatami nowoczesnymi, w ich wersji tekstowej właśnie, zainspirowała przed rokiem powstanie przy IBL PAN Ośrodka Badań nad Dramatem Współczesnym; pracuje w nim grono uczonych z Polski i zagranicy. Dziś, bogatsi o pierwsze doświadczenia, mając za sobą edycje kilku wyborów dramaturgii współczesnej w jej nowym opracowaniu, czujemy potrzebę rozszerzenia horyzontów badawczych a zarazem syntetycznego podsumowania dotychczasowych przemyśleń. W tym celu zorganizowaliśmy konferencję naukową, na którą zaprosiliśmy szerokie grono znawców – uczonych i artystów, krytyków i praktyków – pytając ich o to, co znajdują w nowoczesnych tekstach dramatycznych i z jakimi „dramatami” zetknęli się podczas lektury, edycji lub realizacji tychże.

REFERATY

25 listopada 2013 r, g. 10.00

Sala im. Adama Mickiewicza IBL PAN (144)

1. Maria Prussak (IBL), Zapomniane tropy lektury dramatu

2. Magdalena Saganiak (UKSW), Lektura dramatu – czyli o możliwej wyższości czytelnika dramatu nad widzem spektaklu

3. Oskar Braszczyński (UWr), Czytanie dramat – dramat w czytaniu

4. Wojciech Baluch (UJ), Dramat współczesny w świetle „minionych” teorii tekstu.

przerwa na kawę

5. Artur Grabowski (UJ), O dialogu. Monolog sprawcy

6. Tamara Trojanowska (University of Toronto), Wobec historii. Czytania dramatu: tekst czy kontekst?

7. Ewa Partyga (IS PAN), Biografia w dramacie

8. Dariusz Nowacki (UŚ), Fiszki na wietrze (historii). O dramatach Pawła Demirskiego

dyskusja

 

g. 16.30

9. Tomasz Bocheński (UŁ), Natręt w dramatach Witkacego i Mrożka. Postać utrudniająca rozmowę z innymi i ze sobą

10. Jerzy Wójcicki (UG), Dramat układasz Dramaturgia Sławomira Mrożka jako próba wyzwolenia od własnego odbicia w twórczości

11. Elżbieta Kołdrzak (UŁ), Człowiek – nie tekst. Humanistyczne i tekstowe aspekty Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego na tle realizacji teatralnych

przerwa na kawę

12. Agnieszka Kramkowska-Dąbrowska (IBL), Tworzywo foniczne w dramatach Janusza Krasińskiego

13. Piotr Olkusz (UŁ), Royal Court a sprawa polska – czyli angielska szkoła w naszym dramacie

dyskusja

***

26 listopada 2013 r., g. 10.00

Sala im. Adama Mickiewicza IBL PAN (144)

14. Jacek Kopciński (IBL), Podmiot w nowym dramacie: Rudzka, Pałyga, Sikorska-Miszczuk

15. Ewa Guderian-Czaplińska (UAM), Nici z dramatu. O sztukach Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk

16. Joanna Chojka (UG), „Śmieciowe” historie Magdy Fertacz

17. Anna R. Burzyńska (UJ), Miasto jako palimpsest. Strategie narracyjne w wałbrzyskich dramatach Sebastiana Majewskiego

przerwa na kawę

18. Zbigniew Majchrowski (UG), Dramat jako instalacja. Straż porządkowa Tadeusza Różewicza vs. Od Syberii do Cyberii Zofii Kulik

19. Irena Lewkowicz (UŁ), Parateksty na wolności. O roli didaskaliów w dramacie współczesnym

20. Paweł Stangret (UKSW), Partytura teatralna jako tekst performatywny

dyskusja

g. 18.00

Sala im. Adama Mickiewicza IBL PAN (144)

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego. Problemy kompozycji Marii Renaty Mayenowej

Spotkanie poświęcone książce Marii Renaty Mayenowej „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego. Problemy kompozycji, Wydawnictwo IBL, seria Filologia XXI, Warszawa 2013. Wprowadzenie Teresa Dobrzyńska-Janusz

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego. Problemy kompozycji to odnaleziony ostatnio doktorat M.R. Mayenowej napisany na Uniwersytecie Wileńskim pod kierunkiem Manfreda Kridla, obroniony w maju 1939, promocja doktoratu odbyła się 13 grudnia 1939.

Źródło:www.ibl.waw.pl