Niniejszy, piąty już raport „Życie teatralne na Pomorzu”, stanowi, jak poprzednie, najpełniejsze, na bieżąco uzupełniane podsumowanie życia teatralnego na Pomorzu obejmujące teatry instytucjonalne, aktywności pozainstytucjonalne i wyróżniające się zjawiska teatru amatorskiego. Zebrane informacje statystyczne pochodzą z ankiet wypełnionych przez teatry instytucjonalne i zainteresowane zespoły pozainstytucjonalne. Informacje pozaankietowe są efektem monitoringu życia teatralnego w przestrzeni rzeczywistej oraz w internecie przez Fundację Pomysłodalnia.

Raport nie ocenia jakości artystycznej przedstawionych zjawisk, pozostawia to odbiorcom. Zainteresowani mogą zapoznać się z szerokim spectrum opinii krytyków i recenzentów, otwierając hotlinki premierowych spektakli, pod którymi kryją się adresy do opinii, materiały uzupełniające oraz wideo. Te ostatnie, zamieszczane przez Fundację od lat, stanowią zapis wyjątkowej sytuacji, jaką jest pierwsza reakcja publiczności.

Decyzje i rozstrzygnięcia

To był wyjątkowy rok pod względem rozstrzygnięć personalnych. W trzech teatrach instytucjonalnych doszło do zmian na stanowisku dyrektora. Po dziesięciu sezonach (2015-2025) prowadzenia Teatru Lalki „Tęcza” w Słupsku swoją misję postanowił zakończyć dyrektor naczelny i artystyczny Michał Tramer. Po dziewięciu (2016-2025) sezonach prowadzenia Nowego Teatru im. Witkacego w Słupsku taką samą decyzję podjął Dominik Nowak. Obaj dyrektorzy nosili się z tym zamiarem wcześniej, ale na prośbę władz miasta zgodzili się na jeszcze jedną kadencję, informując jednocześnie z ponad rocznym wyprzedzeniem o nieodwołalności swoich decyzji. Dzięki temu nie tylko Organizator, czyli miasto Słupsk, mógł wcześniej ogłosić konkurs, ale przede wszystkim potencjalni kandydaci mieli więcej czasu na przygotowanie się do konkursu. To dobra praktyka, szczególnie w kontekście dużych problemów i kontrowersji, jakie towarzyszą konkursom na dyrektora teatru w Polsce.

Obaj ustępujący dyrektorzy zapisali się złotymi zgłoskami w historii słupskich placówek. Dominik Nowak m.in. doprowadził do powstania nowej siedziby Nowego Teatru, powołał do życia festiwal Scena Wolności i wzniósł prowadzoną przez siebie instytucję na najwyższy w historii poziom artystyczny, co zaowocowało m.in. wieloma, prestiżowymi nagrodami (m.in. Złoty Yorick na Festiwalu Szekspirowskim w 2019 r.). Michał Tramer nie musiał budować nowej siedziby, ale powołał do życia Festiwalu Plastyki Teatrów Lalki i Formy, zapewnił dofinansowanie ministerialne (współprowadzenie) i wzbogacił ofertę programową o spektakle dla dorosłych. Zasługi obu dyrektorów są tym większe, bo oba teatry należą do najniżej dotowanych teatrów w Polsce.

Trudno jednoznacznie stwierdzić, dlaczego konkursy na dyrektorów słupskich scen cieszyły się tak małym zainteresowaniem. Do przejęcia Nowego Teatru chętnych było w sumie siedmioro kandydatów w dwóch konkursach (3 + 4), a Tęczą chciało zarządzać tylko dwóch kandydatów. Ostatecznie konkursy zostały rozstrzygnięte i nowymi dyrektorami zostali: Zdenka Pszczołowska (Nowy) i Łukasz Molski (Tęcza).

Inaczej było w Gdyni. Mimo chęci Krzysztofa Babickiego kontynuacji pracy na stanowisku dyrektora naczelnego i artystycznego Teatru Miejskiego im. Witolda Gombrowicza w Gdyni, nowe władze miasta postanowiły rozpisać konkurs, który spotkał się z dużym zainteresowaniem przyciągając wiele uznanych w polskim teatrze nazwisk. W szranki stanęło dwanaścioro kandydatów, wśród których zabrakło K. Babickiego, kończącego w ten sposób, po 14 latach, swoją misję na kilka miesięcy przed jubileuszem 100-lecia Gdyni. Konkurs na prowadzenie sceny przy ul. Bema wygrała w pierwszym podejściu Marta Miłoszewska. Elementem propozycji programowej nowej dyrektorki było przywrócenie festiwalu R@Port, co znalazło pozytywne potwierdzenie w budżecie miasta Gdyni w postaci zarezerwowania 800 tys. zł na festiwal w roku 2026.

Warto też wspomnieć o zmianach w Konsulacie Kultury / Gdyńskim Centrum Kultury. To wprawdzie nie teatr, ale miejsce, w którym sztuka sceniczna gości często od wielu lat. Nową dyrektorką, także wyłonioną w konkursie, została Katarzyna Korzeniewska. Co ważne, wszystkie konkursy przebiegały bez kontrowersji i protestów, co nie jest powszechną praktyką w Polsce.

Wśród najważniejszych decyzji roku dwie dotyczą Opery Bałtyckiej w Gdańsku. Po pierwsze: 14 lipca przyjęta została uchwała Społecznego Komitetu Wsparcia Budowy Metropolitalnej Opery Bałtyckiej, a prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz oraz marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk podpisali list intencyjny dotyczący lokalizacji nowej inwestycji. na placu Zebrań Ludowych. Jeśli uda się załatwić wszystkie formalności, nowa opera powitałaby pierwszych gości już w 2032 r. Po drugie: po pięciu latach starań twórcom Baltic Opera Festival udało się dopiąć swego: BOF ma zapewnione finansowanie na kilka lat i budżet na poziomie co najmniej 7,5 mln zł. 

Moda na teatr

Wizyta w teatrze to obecnie jedna z najciekawszych form spędzania wolnego czasu w Polsce i w Trójmieście. Choć bilety są coraz droższe, to dostać je na „Quo vadis” w Teatrze Muzycznym im. Danuty Baduszkowej czy większość spektakli Teatru Wybrzeże jest wyzwaniem. Sukcesy tych teatrów to także rezultat długofalowej inwestycji władz samorządowych, hojnie wspierających te dwie sceny i Operę Bałtycką.

Do teatru czy na spektakl?

Widzowie chcą przede wszystkim iść do teatru, dopiero potem na spektakl. Duża Scena Teatru Wybrzeże po przebudowie to na dzisiaj najnowocześniejsza scena w Polsce, przyciąga możliwościami, stwarza twórcom warunki do realizacji najambitniejszych widowisk. Tak dzieje się już od dawna w Teatrze Muzycznym, który nie boi się wyprodukować spektaklu za ok. 3,5 mln zł., bo wie, że to inwestycja na 10 lat i nie tylko zwróci nakłady, ale przyniesie zysk.

Wydarzenia roku

Po sześcioletniej przerwie powrócił przegląd Wybrzeże Sztuki. XII edycja była bardzo udana, formuła została odświeżona i uzupełniona o nowe wydarzenia. Baltic Opera Festival potwierdził rację bytu a ozdobą przeglądu była opera Alka Nowaka „Głos Potwora” wyreżyserowana przez Agnieszkę Smoczyńską, wyprodukowana przez Malta Festival, Operę Bałtycką w Gdańsku i Narodowe Centrum Kultury.

Laury i splendory

Ciągle „bonusują” spektakle sprzed lat. „1989”, koprodukcja Gdańskiego Teatru Szekspirowskiego i Teatru w Krakowie – im. Juliusza Słowackiego z roku 2022 otwiera zestawienie 25xXXI, czyli 25 najlepszych spektakli XXI w. wg miesięcznika „Teatr” (z przedstawień pomorskich na liście znalazł się jeszcze „H.” Teatru Wybrzeże z 2004 r.). Muzyka do spektaklu „1989 Musical” zdobyła Fryderyka 2025 w kategorii „Album Roku – Muzyka Ilustracyjna”. „Piękna Zośka” (premiera 2023 r.) zdobyła Grand Prix w konkursie Teatru Telewizji na tegorocznym festiwalu Dwa Teatry w Sopocie. „Quo vadis” Teatru Muzycznego w Gdyni (premiera 2024 r.) zdobył sześć nagród, w tym najważniejszą za najlepszą premierę sezonu w Ogólnopolskim Plebiscycie Musicalowych Premier sezonu 2024/2025. „Ciemności kryją ziemię” Teatru Wybrzeże (2024) zdobyło Nagrodę Główną im. Wojciecha Bogusławskiego na 49. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych / X Konkursie „Klasyka Żywa” w Opolu.

Najnowsza koprodukcja Teatru Szekspirowskiego, tym razem z Teatrem im. Stefana Jaracza w Olsztynie (Weronika Szczawińska, Piotr Wawer jr, „Wchodzi duch”, reż. Weronika Szczawińska) zajęła 14. miejsce na liście 25 najciekawszych premier sezonu 2024/2025 wg redakcji „Teatru” jako jedyny spektakl z Pomorza.

Kaszubszczyzna

Rok 2025 obfitował w realizacje inspirowane kaszubszczyzną. Katarzyna Szyngiera zrealizowała spektakl dyplomowy w Państwowym Policealnym Studium Wokalno-Aktorskim im. D. Baduszkowej w Gdyni. „Wanożnicë” („Wędrowcy”) to teksty kaszubskie autorstwa Damroki Kwidzińskiej i polskie Doroty Masłowskiej i Tymona Tymańskiego z muzyką Olo Walickiego spotkały się z bardzo dobrym przyjęciem krytyki i publiczności. W Warszawie (premiera ogólnopolska) i Kartuzach (premiera kaszubska) wystawiono monodram „Welewetka” oparty głównie na książce Stasi Budzisz (w roli głównej Aleksandra Długosz, reżyseria Ewelina Kaufmann). Radio Gdańsk wyprodukowało słuchowisko „Remus” w reżyserii Iwony Borawskiej a podczas festiwalu Baltic Opera Festival pokazano kaszubski cykl pieśni pt. „Wòlô Bòskô” („Wola Boża”), który miał premierę w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie 13 grudnia 2024 r. z Danutą Stenką i Damianem Wilmą, a następnie był wystawiany (m.in. 15 lipca 2025) i dostępny online na OperaVision. 

Coda

W 2025 r. pożegnaliśmy m.in. Krzysztofa Matuszewskiego (1960-2025), wybitnego aktora Teatru Wybrzeże i Janusza Tartyłłę (1930-2025) – malarza, scenografa, reżysera, dramaturga, aktora – artystę wszechstronnego, z imponującym dorobkiem. Niemal do końca był aktywny twórczo. Był najstarszym członkiem Gdańskiego Oddziału Związku Artystów Scen Polskich (ZASP)

Off umiera po cichu

Teatr niezależny to teatr, który istnieje niezależnie od okoliczności

Adam Ziajski, panelista II Kongresu Kultury Pomorskiej (Scena Robocza w Poznaniu)

W coraz cięższym położeniu znajduje się teatr niezależny. Teatr rozrywkowy i teatr dla dzieci jeszcze jakoś sobie radzą, ale w 2025 r. zagrożona została egzystencja inicjatyw Teatru Mostownia w Gdańsku, tegorocznego laureata Bursztynowego Mieczyka dla najlepszej organizacji pozarządowej działającej w kulturze. Dzielnie i zauważalnie walczą Córy Kultury, czyli taneczny kwartet Hertz Haus (nadal bezdomny), Fundacja Piotra Jankowskiego, dobry rok miał Teatr 3,5 z Dzierzgonia, cieszy ożywienie formacji Dziki Styl Company. Trzymanie się kurczowo pięknego cytatu z A. Ziajskiego nie wystarczy, by ten bardzo szlachetny, delikatny choć drapieżny czasami, a na pewno najtrudniejszy do uprawiania gatunek teatru, jakim jest artystyczny teatr pozainstytucjonalny, przetrwał. Jego istnienie jest ważne dla nas wszystkich, co nie wszyscy, niestety, zauważają i rozumieją. Środowisko od lat czeka na zmiany systemowe umożliwiające nie tylko przetrwanie na granicy szaleństwa, ale na godne warunki rozwoju.

Teatr dobrych praktyk i pomysłów

W tej trudnej sytuacji każda dobra praktyka i pomysł są szczególnie warte zauważenia i upowszechniania. „Stowarzyszenie 34 Art to artyści muzycy, fotograficy, realizatorzy dźwięku, animatorzy kultury. Zapaleńcy z doświadczeniem, marzyciele, którzy chcą stworzyć wyjątkową przestrzeń dla sztuki. Na razie około 10 osób, nieprzypadkowych, kompetentnych i zdeterminowanych. Rośniemy!” – tak piszą o sobie śmiałkowie, którzy założyli w Gdyni Niezależny Dom Kultury. Od przyszłego roku od poniedziałku do środy, w godzinach 10.00-21.00, w wybranych terminach, przestrzeń gdyńskiego klubu Ucho będzie bezpłatnie udostępniana organizacjom pozarządowym. Do dyspozycji NGO-sów będą m.in. scena, nagłośnienie oraz komfortowa przestrzeń do pracy twórczej, spotkań i warsztatów – to inicjatywa władz Gdyni i Klubu PODWÓRKO.art / Scena UCHO. Bałtycki Teatr Różnorodności nie tylko dobrze sformatował swój pomysł na działalność (pierwszy teatr komediowy w Trójmieście), ale rozwinął go o dodatkowe elementy jak choćby własną bileterię internetową. Jakub Mielewczyk, aktor Nowego Teatru im. Witkacego założył z Julią Koper Teatr Dwie Głowy, który produkuje monodramy pokazywane w Polsce i za granicą.

Przykładów jest więcej, co krzepi i daje nadzieję.

Raport Życie teatralne na Pomorzu 2021

Raport Życie teatralne na Pomorzu 2022

Raport Życie teatralne na Pomorzu 2023

Raport Życie teatralne na Pomorzu 2024

Raport Życie teatralne na Pomorzu 2025

Raport przygotowano w ramach zadania „Pomorze Kultury 2.0 – monitoring i promocja kultury województwa pomorskiego w 2025 roku”, zrealizowanego ze środków Województwa Pomorskiego.